Toelichting Mozart uit met de Terebinth op reis in Duitsland en Oostenrijk

foto: jeannette Goudsmit

Viel de regen met bakken uit de lucht toen Mozart begraven werd? En werd zijn lichaam uit een klapkist in een massagraf gedeponeerd? Zo verloopt het scenario van de film ‘Amadeus’ van Milos Forman.

Op onze funeraire reis door Duitsland en Oostenrijk komen we in Wenen en Salzburg geregeld sporen van de grote componist Mozart tegen. Mozart werd geboren op 27 januari 1756 in Salzburg. In de Dom staat nog het fraaie laat-romaanse doopvont, waarin hij werd gedoopt en de namen Johannes Chrisostomus Wolfgangus (=Amadeus = godgeliefd) ontving. Op zesjarige leeftijd begon zijn roem, die eindigde met zijn vroegtijdige dood op 5 december 1791 in Wenen. Daags daarop werd zijn lichaam voor de uitvaart gezegend in de Crucifixkapel van de Stephansdom, een klein voorportaal op de plaats waar we de Katakomben verlaten. Een gedenkplaat op deze plaats uit 1931 herinnert daar nog aan.

Het authentieke weerrapport, opgemaakt op de dag dat Mozart werd begraven is opgenomen in het boek ‘Weergaloos Nederland’ dat recentelijk is gepubliceerd door Harry Geurts en Jacob Kuiper. Het rapport luidt: op 6 december 1791 was het ‘s middags in Wenen mistig en zacht weer. Er stond nauwelijks wind en de temeperatuur was 3 graden Celsius.

Het regenachtige verhaal van de film en ook van een aantal biografieën over Mozart verhoogt wel het dramatisch effect van zijn dood, maar doet de werkelijkheid geweld aan. Hetzelfde geldt voor de begrafenis.

Mozart werd begraven op begraafplaats St.Marx. Hij werd echter niet via een klapkist in een massagraf gedeponeerd. De josephinische klapkist was wegens luidkeels protest van de Weners slechts een half jaar in 1785 ingebruik geweest. Het algemene graf, het Schachtgrab, waarin Mozart werd begraven was ook een ‘uitvinding’ van Joseph II die in alles zuinigheid en soberheid propageerde.

Constanze, de weduwe van Mozart had gekozen voor een goedkope begrafenis in de derde klasse voor 8 gulden en 56 halve stuivers. Het graf bleef zonder enig grafteken en toen men zich later ging interesseren voor het graf van de grote componist, kon men de precieze plaats niet meer terugvinden. Pas in 1859 liet de gemeente Wenen op de vermoedelijke plaats een grafmonument van de beeldhouwer Hanns Gasser plaatsen. Op de 100^e sterfdag van Mozart werd het monument verhuisd naar het Zentralfriedhof, waar het nu nog staat op het ereveld tussen Beethoven en Schubert. De lege plaats op het St.Marxer Friedhof werd voorzien van een monumentje dat bestaat uit begraafplaatsrestanten: een engel, een naamplaat en een afgeknotte zuil.

Terug naar Salzburg. Leopold Mozart (1719-1787), de vader van Wolfgang Amadeus, was fel tegen het huwelijk van zijn zoon met Constanze Weber (1762-1842). Nu liggen vader en schoondochter in hetzelfde graf op het St.Sebastiansfriedhof in Salzburg, een kerkhof in Camposantostijl.

foto: Rindert Brouwer
In hetzelfde graf ligt ook haar tweede man Georg Nikolaus von Nissen (1761-1826), een Deens dilomaat en de eerste Mozartbiograaf.

Op de oudste christelijke begraafplaats van Salzburg, het St.Petersfriedhof, ligt Nannerl oftewel Anna Maria (1751-1829), de vier jaar oudere zus van Mozart met wie hij op zesjarige leeftijd een toernee maakte door Europa, waarbij zij ook Nederland aandeden. Zij was getrouwd met de magistraat Johann Baptist Franz von Berchtold zu Sonnenberg.

De moeder van Mozart, Anna Maria (1720-1788) stierf in Parijs tijdens een concertreis die zij met haar zoon maakte. Zij is vermoedelijk in Parijs begraven.

Alle in de tekst genoemde plaatsen en begraafplaatsen zullen we op onze funeraire reis bezoeken.